Bondscoach Xavi volgt Ronald Koeman voor de tweede keer op

Oranje krijgt voor het eerst in bijna een halve eeuw een buitenlander aan het roer, en met bondscoach Xavi haalt de KNVB precies het spel binnen waarmee Spanje in 2010 wereldkampioen werd — in een finale tegen Nederland. De 46-jarige Xavi Hernández tekende deze week een contract voor vier jaar, dat doorloopt tot en met het WK van 2030 in Spanje, Portugal en Marokko.

Het merkwaardigste detail staat niet op zijn erelijst, maar in de naam van zijn voorganger. Xavi volgt Ronald Koeman op, en dat doet hij voor de tweede keer in zijn loopbaan. In november 2021 nam hij het roer over bij FC Barcelona, waar Koeman net was weggestuurd met de club op de negende plaats. Nu erft hij opnieuw diens ploeg, deze keer in Zeist.

Voor de kijker thuis is de rekensom kort. Op donderdag 24 september wacht Duitsland om 20.45 uur in de Johan Cruijff ArenA, de eerste interland onder de nieuwe coach. Tussen zijn presentatie op dinsdag 25 augustus en die aftrap zitten nog geen vijf weken, en daar moet een compleet nieuwe speelstijl in passen.

Waarom deze aanstelling zo ongewoon is

De laatste buitenlandse bondscoach van Oranje was de Oostenrijker Ernst Happel, die het elftal in 1978 naar de WK-finale bracht. Daarna kwamen er alleen nog Nederlanders. Achtenveertig jaar lang leek het bijna een ongeschreven regel. Nigel de Jong, directeur topvoetbal bij de KNVB, koos deze zomer bewust anders: hij zocht een trainer die initiatiefrijk, dominant en aantrekkelijk voetbal niet als slogan gebruikt maar als werkmethode.

Wat bondscoach Xavi meebrengt uit Barcelona

Als speler won Xavi vier keer de Champions League met Barcelona, twee Europese titels met Spanje (2008 en 2012) en het WK van 2010. Als trainer begon hij bij Al-Sadd in Qatar en stond hij daarna drie seizoenen bij Barcelona. In 2022/23 pakte hij daar de landstitel, de eerste voor de club sinds 2019, plus de Spaanse supercup. Na zijn vertrek zat hij twee jaar zonder club.

Hoe dat balbezitvoetbal er op het veld uitziet

Xavi doet niet geheimzinnig over zijn uitgangspunt. Hij noemt balbezit het kostbaarste dat een ploeg heeft, en hij bedoelt dat vrij letterlijk: wie de bal heeft, kan geen fout maken zonder bal. Dat is geen esthetische voorkeur maar een defensieve. Het idee komt regelrecht uit de school van Johan Cruijff, en het is het fundament onder de Spaanse titels van 2008 tot 2012.

Balbezit is mijn obsessie.

De bal op de helft van de tegenstander

Balbezit op eigen helft telt in zijn systeem nauwelijks mee. Het gaat om de bal vasthouden op de speelhelft van de ander, zodat de tegenstander vijftig meter van het Nederlandse doel moet verdedigen. Praktisch betekent dat: een hoge verdedigingslinie, korte passlijnen en een middenveld dat continu aanspeelbaar staat in plaats van vooruitloopt.

Man tegen man, en meteen terugpakken

Raakt de ploeg de bal kwijt, dan geldt hombre a hombre — iedereen pakt zijn directe tegenstander op en de bal moet binnen enkele seconden terug. Die manier van jagen kost veel loopvermogen en vraagt vooral vertrouwen: één speler die zijn duel verliest, laat een gat achter waar geen dekking meer achter staat.

Het gat in de selectie: de buitenspelers

Hier zit volgens oud-international Hedwiges Maduro het probleem. Elftallen die zo spelen, hebben explosieve buitenspelers nodig die een compacte verdediging in hun eentje openbreken. Oranje heeft die op dit moment niet in overvloed. Zonder dat wapen verandert dominant balbezit al snel in tikken zonder dreiging, en dat is precies de valkuil waar publiek ongeduldig van wordt.

Drie interlands in acht dagen

De start is meteen zwaar. Oranje zit in de Nations League ingedeeld bij Duitsland, Servië en Griekenland, en speelt drie wedstrijden in ruim een week tijd:

• 24 september: Duitsland thuis in de Johan Cruijff ArenA
• 27 september: Servië uit in Belgrado
• 1 oktober: Griekenland uit

Reken daar de reisdagen en de herstelsessies vanaf en er blijven maar een paar echte trainingen over. Een speelstijl die draait op timing en onderlinge afstanden laat zich in die tijd niet installeren. Verwacht in september dus geen Barcelona in het oranje, maar hooguit de contouren ervan.

Waar je de komende weken op moet letten

Het eerste echte signaal komt niet van Xavi zelf, maar van zijn staf: de KNVB kondigt de assistenten pas in de komende weken aan, en de vraag is of daar Nederlandse namen bij zitten die de brug naar de spelersgroep slaan. Let daarna op de selectie van begin september. Kiest hij voor passeurs of voor snelheid? Dat verraadt meer over zijn plan dan welk interview ook.

Het laatste ijkpunt is de wedstrijd tegen Duitsland zelf. Kijk niet naar het balbezitpercentage — dat wordt vanzelf hoog — maar naar waar die bal ligt. Blijft Oranje na een kwartier nog steeds op de eigen helft rondspelen, dan zit de omslag er nog niet in. Ligt het spel op de Duitse helft en pakt Nederland de bal binnen vijf seconden terug, dan werkt het. Die twee beelden vertellen in één avond of dit project kans van slagen heeft.