De blauwe kiekendief broedt nu tussen het Groningse graan

De blauwe kiekendief, een roofvogel die in Nederland vrijwel van de kaart verdween, kwam zaterdagochtend voorbij in Vroege Vogels met nieuws dat je niet verwacht: de soort broedt weer met succes in graanakkers op het vasteland. Het programma van BNNVARA zond op 16 augustus uit vanuit Het Groene Huis in Amersfoort, met Andrea van Pol achter de microfoon.

Dat is groter nieuws dan het klinkt. Begin jaren negentig zaten er op de Waddeneilanden nog rond de honderd broedparen. Volgens Kenniscentrum Akkervogels Grauwe Kiekendief is dat aantal inmiddels zo ver weggezakt dat je het bijna op één hand telt. Een vogel die van honderd naar een handvol gaat en dan terugkeert op landbouwgrond, gaat tegen de stroom in.

In dezelfde uitzending ging het over het verhaal dat deze zomer niemand ontging: het vuur. Europa zag dit jaar al meer dan 434.000 hectare natuur in vlammen opgaan, meldt de VN-organisatie UNECE. Wageningen-onderzoeker Cathelijne Stoof en Frans Schepers van Rewilding Europe schoven aan om uit te leggen hoe je een landschap minder brandbaar maakt.

Van honderd broedparen naar een handvol

De neergang op de eilanden heeft weinig met nestplekken te maken en alles met eten. Onderzoek van het kenniscentrum wijst de overleving van jonge vogels aan als hoofdoorzaak. In 2021 stierven acht van de negen gezenderde jongen op de Wadden, en honger speelde daarbij de hoofdrol. Duinen die dichtgroeien leveren simpelweg te weinig prooi om een nest groot te brengen.

Op het vasteland loopt het anders, maar traag. Sinds 2009 duiken er jaarlijks broedparen op in Groninger graan. Spectaculair is dat niet: in 2021 waren het twee nesten, en die leverden geen enkele uitgevlogen jong op. Het kenniscentrum noemt de groei zelf extreem langzaam. Elk jaar met jongen telt dus dubbel.

Wat de blauwe kiekendief nodig heeft op de akker

Het verschil zit in het menu. Waar de grauwe kiekendief in slechte muizenjaren uitwijkt naar ander voedsel, blijft de blauwe kiekendief tijdens het broedseizoen sterk leunen op zangvogels. Valt de muizenstand tegen én is er weinig dekking voor kleine vogels, dan is er geen plan B. Vogelakkers en brede, kruidenrijke randen zijn precies bedoeld om dat gat te vullen.

Die aanpak werkt aantoonbaar voor de neef van deze vogel. Van de grauwe kiekendief werden in 2025 landelijk ongeveer vijftig broedparen geteld, met verreweg het grootste deel in Groningen. Hetzelfde landschap, dezelfde beheerafspraken met boeren, een andere soort die er wél al van profiteert. Dat maakt de akker een realistische reddingsboei, geen wensdenken.

Waarom half Europa dit jaar in brand staat

De brandcijfers van 2026 zijn geen zuidelijk probleem gebleven. Hitte, langdurige droogte en harde wind vielen samen, en dat is precies de combinatie waar brandweerkorpsen het bangst voor zijn. Onder die omstandigheden gaat een klein vuur binnen uren over in iets wat niet meer te blussen valt.

Frankrijk verbrandde in juli al meer dan heel vorig jaar

Halverwege juli stond de teller in Frankrijk volgens het Europese monitoringsysteem EFFIS al boven de 42.000 hectare. Dat is meer dan het hele voorgaande jaar, en ook meer dan in de eerste zesenhalve maand van recordjaar 2022. Zo vroeg in het seizoen zo veel verbrand oppervlak was daar niet eerder vertoond.

Spanje telde dertien doden in één week

Begin augustus kwamen in Spanje dertien mensen om door branden en werden honderden brandweerlieden ingezet bij een groot vuur ten noorden van Madrid. Spaanse autoriteiten houden er rekening mee dat 2026 het zwaarste bosbrandjaar wordt sinds de metingen begonnen. In Spanje, Frankrijk, Duitsland, Kroatië, Griekenland en Engeland moesten mensen weg uit hun huis.

Nederland staat overal op fase 2

Ook hier is het raak. Alle 25 veiligheidsregio's staan op fase 2 voor natuurbrandrisico, het niveau waarop extra alertheid geldt. Het landelijke neerslagtekort liep begin augustus op tot zo'n 280 millimeter. Bij Oostrum in Noord-Limburg groeide een brand in één dag van ongeveer 21 naar zo'n 100 hectare.

Tel een halfuur wespen in je eigen tuin

Wie zelf iets wil bijdragen, kan deze week nog terecht bij de Nationale Wespentelling, die loopt van 15 tot en met 23 augustus. Je kiest een plek, telt dertig minuten wat er langskomt en geeft het door via Tuintelling.nl. Opvallend genoeg lijken er dit jaar juist weinig wespen te zijn, wat de telling extra interessant maakt.

In de uitzending presenteerde oud-docent Jan Katsman daarnaast een gids voor de libellen van de Benelux. Ook langs kwamen een wateratlas van Noord-Holland, een determinatiegids voor kustvissen en opnames van Europese natuurgeluiden. Stuk voor stuk hulpmiddelen om te zien wat er in je eigen omgeving verandert.

Waar je de komende weken op moet letten

Houd bij een wandeling het risiconiveau van je veiligheidsregio in de gaten en laat vuur, wegwerpbarbecues en sigaretten thuis zolang fase 2 geldt. Wie de kiekendieven wil volgen: de oogst bepaalt hun succes, want maaien vóór het uitvliegen kost een nest. De volledige uitzending staat als podcast online bij NPO Radio 1.