Ruim 75 medewerkers likten de kritiek op AI in de Efteling

AI in de Efteling is allang geen stil proefje achter de schermen meer. Het staat in de winkel bij de uitgang van Fata Morgana, het zit in de opgepoetste Toverspiegel in het Sprookjesbos, en het moet dit jaar nog de Sprookjesboom laten praten. Precies daar begint de wrijving: volgens NU.nl groeit de kritiek van bezoekers die vinden dat de magie van het park eronder lijdt.

De scherpste reactie kwam niet van buiten. Themaparksite Looopings meldde dat ruim 75 medewerkers van het park een kritische interne post over de AI-figuren een like gaven. Dat zijn geen anonieme boze accounts op Facebook, maar mensen die zelf aan die illusie werken: decorbouwers, tekenaars, figuranten, technici. Een duidelijker signaal dat er intern getwijfeld wordt, krijg je zelden te zien.

Voor wie deze zomer met het gezin naar Kaatsheuvel gaat, is dit meer dan een technisch detail. De Efteling verkoopt geen achtbanen, maar sfeer: handgeschilderde decors, echte stemacteurs, dingen die er ambachtelijk uitzien. Wanneer een deel van dat beeld door een model wordt uitgerekend in plaats van door iemand getekend, verandert wat je koopt aan de kassa — ook al staat er hetzelfde op je ticket.

Wat er misging in de winkel bij Fata Morgana

In november verscheen in souvenirwinkel De Bazaar, aan de uitgang van Fata Morgana, een scherm met een AI-gegenereerde marktkoopman die mysterieuze stenen aanprees. De reacties waren vrijwel meteen negatief. Bezoekers wezen op lipbewegingen die niet met het geluid meeliepen, gezichtsuitdrukkingen die net verkeerd stonden en een realistische look die vloekt met de geschilderde omgeving eromheen.

Midden februari stond het scherm al weken donker, met spullen ervoor en later een decorpaneel dat op een luik lijkt. De Efteling noemde het een hardwarestoring; de apparatuur zou bij de leverancier liggen en op korte termijn terugkomen. Actrice Samya Hafsaoui uitte publiekelijk haar teleurstelling over de AI-gegenereerde marktvrouw met hoofddoek. Het park heeft nooit gezegd dat de AI-video's definitief weg zijn.

Waar AI in de Efteling nu al zit

De discussie gaat allang niet meer over één scherm. Het park gebruikt de techniek op minstens drie manieren tegelijk, en die verschillen fundamenteel van elkaar — iets wat in de verontwaardiging vaak door elkaar loopt.

De Toverspiegel: restaureren in plaats van verzinnen

De film in de Toverspiegel in het Sprookjesbos, met de boze stiefmoeder uit Sneeuwwitje, is in 1999 analoog opgenomen door regisseur Dennis Bots met actrice Marianne Vloetgraven. Voor het onderhoud van deze zomer is dat beeldmateriaal met hulp van AI scherper gemaakt voor moderne projectie. Volgens een woordvoerder ging dat stap voor stap en zeker niet automatisch; Bots zag de restauratie zelf mee.

De Sprookjesboom die terugpraat

De grootste stap komt nog. Efteling-manager Koen Sanders zei in de podcast Het Geheim van de Efteling dat een pratende Sprookjesboom dit jaar nog kan komen en dat het park er "écht heel ver in" is. Er is meermaals getest in het park. Een lastig punt: de stem-AI eronder is getraind op volwassenen, terwijl de doelgroep vooral kleuters zijn.

Sprookjesboom was niet goed genoeg.

De Sprookjesbibliotheek in 2027

Dezelfde techniek moet in 2027 terugkomen in de Sprookjesbibliotheek, waar bezoekers tussen kabouters een actieve rol in een verhaal krijgen. Sanders wees erop dat de techniek die daarvoor nodig is vorig jaar simpelweg nog niet bestond. Dat verklaart het tempo: de Efteling plant normaal jaren vooruit, maar dit gaat sneller dan het gebruikelijke ontwerptraject.

Waarom die kritiek harder aankomt dan bij andere parken

Een opgeschoonde film uit 1999 is iets anders dan een gezicht dat volledig door een model is bedacht. Restauratie raakt niemands vakmanschap; generatie doet dat wel. De Efteling zegt zelf dat het experimenteert om de beleving te versterken en dat het uitdrukkelijk geen vervanging is van creatieve medewerkers. Maar juist bij een park dat zijn identiteit op handwerk heeft gebouwd, klinkt die geruststelling harder dan bedoeld.

Een park dat tegen zijn eigen plafond zit

De zakelijke context helpt om de haast te begrijpen. In 2025 telde de Efteling 5,78 miljoen bezoeken tegenover 5,6 miljoen een jaar eerder, bij een omzet van 347 miljoen euro en 27,2 miljoen euro nettowinst. Het aantal individuele bezoekers bleef met 4,98 miljoen net onder de vijf miljoen — de grens die de natuurvergunning stelt. Groeien in bezoekers kan dus nauwelijks nog.

Wie niet méér mensen mag binnenlaten, moet de ervaring per bezoeker beter maken. Software die verhalen persoonlijk maakt is dan aantrekkelijk: geen extra parkeerplaatsen, geen extra stikstof, wel meer beleving. Dat is de rekensom die achter deze technologie zit, en die verdwijnt niet als één scherm wordt uitgezet.

Waar je bij je volgende bezoek op moet letten

Loop na Fata Morgana even door De Bazaar en kijk of dat scherm weer aanstaat — dat is de duidelijkste graadmeter of het park doorzet of terugkrabbelt. Bekijk de Toverspiegel bewust: dat is de versie waar bijna niemand bezwaar tegen maakt. En let dit najaar op de Sprookjesboom. Vindt uw kind het gesprek leuk of ongemakkelijk, laat dat dan weten via de gastenservice; bij dit park blijkt feedback wel degelijk aan te komen.