De Indische tafel: op hun tiende weggehaald bij hun moeder

De Indische tafel is de documentaire die de NTR op zaterdag 15 augustus om 20.25 uur uitzendt op NPO 2, en de timing is allesbehalve toevallig. Een halfuur eerder eindigt in Den Haag bij het Indisch Monument de Nationale Herdenking van de Japanse capitulatie in 1945. Wie daar de kransen ziet leggen, kan meteen doorschakelen naar elf mannen die het zelf hebben meegemaakt.

De film van Pieter van Huystee duurt 66 minuten en volgt een gezelschap van in de tachtig en negentig dat elke week samen Indisch eet. Ze waren kinderen toen Japan in 1942 Nederlands-Indië bezette. Eén detail zegt bijna alles over wat hen anders maakte dan hun zussen: jongens werden rond hun tiende weggehaald bij hun moeder en overgeplaatst naar een mannenkamp, om seksuele contacten te voorkomen.

Dat is geen voetnoot. Het betekende dat een kind van negen opeens de oudste man in het gezin was, en een jaar later helemaal alleen tussen uitgehongerde volwassenen zat. In de burgerkampen zaten ruim 100.000 mensen; naar schatting 16.000 van hen overleefden het niet, vooral kleine kinderen en ouderen. Ongeveer één op de zes.

Elf mannen, één wekelijkse rijsttafel

Het gezelschap komt al jaren bijeen in sociëteit De Unie in Hilversum. Volgens VPRO Cinema is die tafel ooit begonnen door de vader van de regisseur zelf. Op de aftiteling staan onder anderen Erik Rouffaer, Adri Pijnappels, Hans Rasker, Martijn van Empel, Jaap Liezenberg, Frits Kothe, Gilles Overbeek de Meyer, Jan Boskamp en Eric Coutinho.

Rouffaer (84) zat in de kampen Kareës en Banjoebiroe 10. Dat hij zijn vader als baby heeft gezien, weet hij niet uit eigen herinnering maar uit het dagboek van zijn moeder: zij regelde dat de man hem heel even bij de kamppoort te zien kreeg. Zulke passages zijn vaak het enige bewijs dat een ontmoeting heeft plaatsgevonden.

Waarom De Indische tafel nu pas is gemaakt

Van Huystee maakte in 2024 al Als ik mijn ogen sluit, over dertien vrouwen uit dezelfde kampen. Twee heren van de rijsttafel zagen die film en nodigden hem uit om aan te schuiven. Al luisterend merkte hij dat de mannenverhalen anders lagen. Zijn eigen grootouders en moeder zaten ook geïnterneerd, wat verklaart waarom hij hier niet als buitenstaander binnenkomt.

Wat er met de jongens gebeurde

De film wisselt de gesprekken af met zwart-witbeelden van de Japanse inval, met Japanse propagandafilm en met privé-8mm-opnames uit de koloniale jaren daarvóór. Drie dingen keren steeds terug.

Vaders die verdwenen naar de Birmaspoorweg

Mannen werden vrijwel meteen apart gezet en op dwangarbeid gestuurd, onder meer aan de spoorlijn door Birma. Van de krijgsgevangenen kwam ongeveer één op de vijf niet terug. Voor de jongens betekende dat jaren zonder enig idee of hun vader nog leefde, en na de oorlog vaak een vader die niets meer vertelde.

Weggehaald bij je moeder op je tiende

De scheiding rond het tiende levensjaar is het scharnierpunt van de film. Waar meisjes zich nog aan hun moeder konden optrekken, viel voor jongens elk voorbeeld weg.

Terwijl de meisjes zich nog aan hun moeder konden spiegelen, hadden de jongens geen vader om zich aan op te trekken.

Wat de dagboeken van de moeders bewaren

Veel van wat deze mannen over hun eerste jaren weten, komt uit aantekeningen die hun moeder stiekem bijhield. Papier was schaars en verboden. Die schriftjes zijn nu, tachtig jaar later, de enige onafhankelijke bron over gezinnen die verder alleen in het geheugen bestaan.

Waarom deze film er over vijf jaar niet meer kon zijn

Wie in 1942 tien was, is nu vierennegentig. Dat is de harde rekensom achter dit soort documentaires. Het herdenkingsthema van 2026 luidt niet voor niets "Groeien in bewustzijn; luisteren, begrijpen en doorgeven". De Indische tafel is precies dat: een generatie die het zelf zag, aan het woord, terwijl het nog kan. Van Huystee merkt dat de vraag naar vertoningen met nagesprek groot is, ook bij kinderen en kleinkinderen die thuis nooit iets hoorden.

Wanneer en waar je hem kunt zien

• NPO 2, zaterdag 15 augustus, 20.25 tot 21.25 uur, en daarna op NPO Start.
• De bioscoopversie draaide vanaf 2 april 2026 via Mokum Filmdistributie in de filmhuizen.
• Online is de film ook via Picl te huren, dat filmhuizen laat meedelen in de opbrengst.

Kijk hem samen met iemand van boven de tachtig als je die kent, en houd het bij één film per avond — dit is geen materiaal om doorheen te scrollen. Heb je zelf een Indische familielijn, vraag dan of er dagboeken of brieven op zolder liggen. Bijna elk gezin in de kampen had een schrift; de meeste zijn nooit gelezen door de generatie die er het meeste aan zou hebben.