Uw belastinggeld gaat naar de Renaissanceschool in Almere

De Renaissanceschool in Almere gaat maandag 17 augustus open met achttien leerlingen, een pand in Almere Poort en — dat is het gevoelige punt — bekostiging uit de rijkskas. Het is een basisschool die openlijk verbonden is aan Forum voor Democratie. Twee FVD-Kamerleden zitten in het schoolbestuur en de schoolleider zit voor diezelfde partij in de Amsterdamse gemeenteraad.

Staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs, VVD) heeft laten weten dat ze zich zorgen maakt over scholen met een uitgesproken politiek doel. Ingrijpen doet ze niet, en dat is geen kwestie van onwil. De school voldoet aan de regels zoals die nu in de wet staan, en artikel 23 van de Grondwet laat weinig ruimte om een initiatief tegen te houden dat aan de voorwaarden voldoet.

Voor u als belastingbetaler is dit de kern: publiek geld gaat naar onderwijs dat een politieke partij zelf als het hare presenteert. Dat mag, zolang het onderwijs aan de wettelijke eisen voldoet. Of die eisen streng genoeg zijn, is precies de vraag die nu in Den Haag op tafel ligt — zonder antwoord vóór de eerste schoolbel.

Van vier leerlingen naar achttien

Dit is niet de eerste poging. In augustus 2022 begon de school in Almere Haven met vier leerlingen en één leerkracht, in een gehuurd scoutinggebouw. De onderwijsinspectie oordeelde in januari 2023 positief. Toch viel het doek in de zomer van 2024: na twee schooljaren stonden er zeventien leerlingen ingeschreven, te weinig voor bekostiging. Een groep ouders ging zelfstandig verder onder de naam Futurum.

Twee jaar later is het leerlingaantal nauwelijks gegroeid — achttien tegenover zeventien — maar de financiële positie is totaal anders. Het verschil zit niet in een golf van belangstelling onder Almeerse ouders, maar in de route die de initiatiefnemers dit keer kozen.

Hoe de Renaissanceschool in Almere bekostiging kreeg

Sinds de Wet meer ruimte voor nieuwe scholen kunnen initiatiefnemers op twee manieren aantonen dat er genoeg animo is. De klassieke weg loopt via ouderverklaringen. De tweede weg loopt via marktonderzoek. De Renaissanceschool in Almere is de eerste school die langs die alternatieve onderzoeksroute publieke bekostiging binnenhaalde.

De route via marktonderzoek

Bij ouderverklaringen moeten ouders uit de buurt persoonlijk tekenen dat ze hun kind zouden inschrijven. Marktonderzoek meet in plaats daarvan de geschatte belangstelling in een regio. Voor een initiatief met een landelijke achterban en een dun lokaal draagvlak is dat een merkbaar makkelijker pad — en juist daarom kijken andere schoolstichters mee.

Wie het bestuur vormt

Het bestuur is ondergebracht bij de Stichting Tocqueville. Schoolleider Douwe Filz zit namens FVD in de Amsterdamse gemeenteraad. In het bestuur zitten onder anderen Ralf Dekker en Pepijn van Houwelingen, beiden Tweede Kamerlid voor Forum voor Democratie. Partijleider Thierry Baudet omschreef het initiatief als een manier om mensen op te leiden die het gedachtegoed van de partij verder dragen.

Wat er in de klas gebeurt

Het onderwijs draait om klassieke Europese cultuur, lezen, schrijven, rekenen, kunst, muziek en Europese geschiedenis. Laptops en digiborden ontbreken bewust. De school neemt afstand van wat zij "woke" noemt en besteedt beperkt aandacht aan klimaat, gender en lhbti-thema's. Jongens en meisjes krijgen deels op verschillende manieren les, vanwege veronderstelde biologische verschillen.

Waarom Den Haag hier zo weinig kan

Artikel 23 geeft Nederlanders sinds 1917 het recht een school te stichten die past bij hun eigen levensbeschouwing, aldus hoogleraar Gerdien Bertram-Troost van de Vrije Universiteit Amsterdam. Scholen moeten wel burgerschap bevorderen en leerlingen laten kennismaken met andere opvattingen. Onderwijsjurist Job Buiting wijst erop dat de inspectie maar beperkt kan controleren hoe dat in de dagelijkse praktijk uitpakt.

Onderwijsrechtdeskundige Paul Zoontjens legt een andere vinger op de zere plek: een school die kritisch denken vooropstelt en tegelijk vaste ideologische standpunten meegeeft, wringt met zichzelf. Dat is geen juridisch verbod, wel de bron van het ongemak. Het kabinet werkt intussen aan strengere regels voor het stichten van nieuwe scholen — te laat voor deze school.

Wat de Tweede Kamer wil weten

De school kreeg vóór de opening al twee reeksen Kamervragen achter zich aan. VVD'er Arend Kisteman diende op 25 juni vijftien vragen in, D66'er Ilana Rooderkerk volgde op 6 juli met zestien. Kisteman legde de vinger op de spanning tussen dit type school en het kabinetsbeleid om onderwijs juist verbindend te laten werken.

Hoe verhoudt de oprichting van scholen die zich nadrukkelijk richten op een specifieke levensbeschouwelijke of politieke gemeenschap zich volgens u tot de ambitie uit uw beleidsbrief om onderwijs te laten bijdragen aan verbinding in de samenleving

Rooderkerk vroeg onder meer naar het gescheiden lesgeven aan jongens en meisjes en hoe zich dat verhoudt tot de gelijkebehandelingswetgeving. Antwoorden zijn er nog niet: op 10 juli ging een uitstelbericht naar de Kamer en het zomerreces liep door tot eind augustus. De deuren gaan dus eerder open dan dat de Kamer haar antwoorden krijgt.

Waar u de komende maanden op moet letten

Met de opening van maandag is dit verhaal niet af. Drie dingen bepalen hoe het verdergaat, en ze zijn alle drie van buitenaf te volgen: via inspectierapporten, openbare leerlingtellingen en stukken die naar de Tweede Kamer gaan. Geen van de drie is vóór september beslist.

• Het inspectieonderzoek: nieuwe scholen krijgen in hun eerste jaren een kwaliteitsonderzoek, waarbij burgerschapsonderwijs een uitdrukkelijk toetspunt is.
• Het leerlingaantal: achttien is weinig, en op termijn moet een school de opheffingsnorm halen om bekostigd te blijven. Daar liep het in 2024 op stuk.
• Het wetsvoorstel over nieuwe scholen, plus de uitgestelde antwoorden van de staatssecretaris.

Woont u in Almere of oriënteert u zich op een school met een uitgesproken signatuur, dan is de praktische les deze: kijk verder dan de schoolgids. Vraag wie er in het bestuur zit, wie de lesmethodes kiest en hoe burgerschap wordt ingevuld. De antwoorden die na het reces naar de Kamer gaan, zeggen straks vooral iets over de spelregels voor de vólgende school van dit type.