Waarom lukt zonsverduistering fotograferen bijna nooit?

Zonsverduistering fotograferen klinkt eenvoudig: camera omhoog, afdrukken, klaar. Woensdagavond bewees Nederland weer het tegendeel. Tussen kwart over zeven en ongeveer vijf over negen 's avonds schoof de maan bijna negentig procent van de zon weg, en overal stonden mensen met statieven op daken, dijken en parkeerdekken. De meeste beelden die daaruit kwamen, waren wazig, wit uitgebeten of gewoon leeg.

Op het hoogtepunt, rond 20.11 uur, ging het om zo'n 88 procent van de zonneschijf. Dat percentage verschilde per regio: in het noordoosten bleef het rond de 87 procent, in het zuidwesten kwam het net boven de 89 uit. Nederland lag buiten de baan van de totale verduistering, die over Groenland, IJsland en Noord-Spanje liep. Wie hier keek, zag dus een dikke sikkel, geen zwarte schijf.

Waarom dat uitmaakt: volgens Scientias was dit de grootste gedeeltelijke eclips die deze eeuw vanuit Nederland te zien was. De vorige van dit kaliber viel op 11 augustus 1999, 27 jaar geleden. Op een volgende van dit formaat wachten we ruwweg 55 jaar. De foto die je gisteravond wel of niet maakte, was voor bijna iedereen een eenmalige kans.

Wat maakte deze avond zo lastig?

De timing was gemeen. Het maximum viel kort voor zonsondergang, met de zon laag boven de horizon. Laag licht betekent nevel, warmtetrilling boven daken en een zon die achter elke boom, lantaarnpaal of flat verdwijnt. In Rotterdam en andere steden was de kunst dus niet alleen scherpstellen, maar vooral op tijd een plek vinden waar de zon vrij stond. Wie pas om acht uur ging zoeken, was te laat.

Zonsverduistering fotograferen: waar het misgaat

Drie fouten kwamen woensdag steeds terug. Ze hebben niets met de prijs van je camera te maken en alles met voorbereiding. Twee ervan zijn ook nog eens duur: je kunt er je apparatuur of je ogen mee beschadigen.

Zonder zonnefilter offer je je sensor

Een telelens werkt als een vergrootglas. Richt je hem zonder zonnefilter op de zon, dan bundelt hij die energie op een sensor van een paar vierkante centimeter. Ook door de zoeker kijken is riskant. National Geographic is er stellig over: gebruik een echte zonnefilter voor de lens, en een eclipsbril die voldoet aan ISO-norm 12312-2 voor je ogen. Een zonnebril, hoe donker ook, is nadrukkelijk geen alternatief.

De autofocus geeft het op

Bij afnemend licht en weinig contrast gaat autofocus zoeken, pompen en uiteindelijk gokken. Het advies is simpel: zet de lens op handmatig scherpstellen, stel scherp op oneindig of op de rand van de zonnesikkel, en raak daarna de focusring niet meer aan. Verder: lage ISO, sluitertijden rond 1/2 tot 1/10 seconde of korter, en fotograferen in RAW zodat je later nog kunt bijsturen.

Bij 100 millimeter is de zon een speldenknop

Dit is de stille teleurstelling van elke eclips. Op de foto oogt de zon veel kleiner dan in je herinnering. Voor een echte close-up adviseert National Geographic 400 tot 600 millimeter brandpuntsafstand. Heb je dat niet, kies dan bewust de andere kant: 14 tot 20 millimeter, met kranen, kerktorens of een silhouet in beeld. Een statief en een afstandsbediening of zelfontspanner schelen daarbij meer scherpte dan welke lens ook.

Wat de beroepsfotografen anders deden

Het AD volgde woensdagavond fotograaf Jeffrey Groeneweg op jacht naar de perfecte eclipsfoto, met boven de reportage zijn reactie op één geslaagd beeld.

Deze is wel heel vet

Dat is precies het verschil met de gemiddelde amateur: profs schieten niet één foto, maar honderden, over de volle 110 minuten. Ze verkennen de locatie vooraf, weten waar de zon staat en accepteren dat negen van de tien opnames mislukken. De voorbereiding gebeurt overdag, niet op het moment zelf.

1999, 2093 en 2135: de volgende kansen

De wachttijd is bruut. Na deze eclips duurt het volgens Scientias zo'n 55 jaar voordat er weer iets vergelijkbaars boven ons land gebeurt. In 2093 komt er een ringvormige zonsverduistering, en pas in 2135 schuift de maan volledig voor de zon boven Groningen. Voor de meeste lezers is dat geen agendapunt maar een familieverhaal. Kleinere gedeeltelijke eclipsen komen wel vaker langs, alleen halen die de 88 procent niet.

Wat je nu nog met je eclipsfoto's kunt doen

Gooi niets weg voordat je gekeken hebt. Overbelichte RAW-bestanden zijn vaker te redden dan JPEG's: haal de hooglichten omlaag en je ziet de sikkelrand soms alsnog terugkomen. Slechte losse foto's kunnen samen wel werken, bijvoorbeeld als serie van vier of vijf momenten naast elkaar. En let op de grond: schaduwen onder bomen laten bij een eclips honderden kleine sikkeltjes zien, gewoon met je telefoon te fotograferen.

Wil je het over een paar jaar beter doen, noteer dan nu al twee dingen uit deze avond: waar de zon vanaf jouw balkon of dak precies stond, en welke gebouwen in de weg zaten. Bewaar dat bij je foto's. Eclipsbrillen waren deze week nergens meer te krijgen, dus koop ze de volgende keer weken van tevoren, samen met een zonnefilter die op jouw lens past.