37 graden op komst: code geel voor hitte in het hele land

Het KNMI heeft code geel voor hitte afgegeven voor het hele land, en die waarschuwing gaat al om negen uur 's ochtends in. Dat tijdstip zegt genoeg. Vandaag komt de temperatuur overal boven de 30 graden uit, met 35 tot 36 graden in het zuidoosten. Wie tegen het middaguur nog even een boodschap wil doen, stapt dus al midden in de zwaarste uren van de dag.

Morgen wordt het nog een graad of twee heter. Het KNMI rekent op 33 graden in het noorden en 37 graden in het zuidoosten. Voor allebei de dagen is het Nationaal Hitteplan in het hele land actief, en de waarschuwing loopt door tot negen uur 's avonds — want de hitte verdwijnt niet zodra de zon zakt.

Dat klinkt als een routineklus voor een zomerse week, maar de cijfers van dit jaar zeggen iets anders. Het RIVM schatte na de hitteperiode van eind juni ongeveer 480 sterfgevallen meer dan verwacht in één week tijd, en over drie weken samen zo'n 1.323. Hitte is in Nederland geen ongemak. Het is een gezondheidsrisico met een vertraging erin.

Zo loopt de temperatuur de komende twee dagen op

Het zuidoosten trekt in beide dagen aan het langste eind, of het kortste, hoe je het bekijkt. Aan de kust valt het mee zolang de zeewind meewerkt; daar scheelt het al snel een graad of vijf met Limburg of de Achterhoek. Landinwaarts is er geen ontsnappen aan. De 37 graden van vrijdag blijven ruim onder het Nederlandse record van 40,7 graden, gemeten op 25 juli 2019 in Gilze-Rijen, maar het zit wel in de bovenste categorie van wat hier voorkomt.

Het is bovendien niet de eerste keer deze maand. Begin augustus gold er ook al code geel in het hele land, met nachten die volgens Hart van Nederland rond de 20 graden bleven hangen. Juist die warme nachten maken een hitteperiode zwaar: je huis koelt niet af, en je lichaam krijgt geen herstelpauze voordat de volgende dag begint.

Waarom code geel voor hitte meer is dan een weerbericht

Een gele waarschuwing betekent niet dat er weinig aan de hand is. Ze schakelt een keten in gang: het Nationaal Hitteplan zet zorginstellingen, thuiszorg, gemeenten en vrijwilligersorganisaties in de alerte stand voor mensen die de warmte zelf niet goed kunnen opvangen. Het KNMI verwoordt de reden nuchter op zijn waarschuwingspagina.

De komende dagen is het zeer warm. Vandaag en morgen is het Nationaal Hitteplan in het hele land actief.

Volgens het RIVM is het plan tussen 2010 en 2024 zeventien keer in werking gezet. Het gebeurt dus regelmatig, maar niet elke zomer even vaak — en het aantal keren neemt toe naarmate de zomers heter worden.

Wanneer een dag officieel tropisch is

De grens is scherp: een tropische dag is een dag waarop de maximumtemperatuur 30,0 graden of hoger wordt. Geen gevoelstemperatuur, geen schatting, gewoon de gemeten piek. Dat betekent dat vandaag vrijwel het hele land die drempel haalt, en dat is bepaald geen alledaags weerbeeld voor Nederland.

Wanneer het pas een hittegolf heet

Voor een officiële hittegolf gebruikt het KNMI de metingen in De Bilt: minstens vijf dagen op rij 25 graden of meer, waarvan drie dagen minstens 30 graden. Twee tropische dagen zijn dus nog geen hittegolf. Het record staat op de zomer van 2020, toen De Bilt acht tropische dagen achter elkaar noteerde — meer dan ooit sinds het begin van de metingen.

De cijfers die pas weken na de hitte binnenkomen

Het RIVM noemt dat het na-ijleffect: de sterfte loopt door nadat de thermometer allang is gezakt. Tegelijk is er goed nieuws. Uit de evaluatie van het Nationaal Hitteplan blijkt dat de kans om te overlijden op zeer warme dagen sinds 2010 flink is gedaald, vooral onder ouderen, vrouwen en bewoners van wijken met lagere inkomens. Alleen bij negentigplussers bleef het geschatte aantal sterfgevallen gelijk, simpelweg omdat er veel meer negentigplussers zijn dan vroeger.

Wat je vandaag en morgen echt kunt doen

De waarschuwingsperiode van 09:00 tot 21:00 is meteen je planningsvenster. Alles wat zwaar of buiten is, doe je ervoor of erna. Verder helpt vooral de saaie basis:

• Drink door, ook als je geen dorst hebt, en let op alcohol — die werkt averechts.
• Houd luiken, gordijnen en ramen overdag dicht, en lucht pas 's nachts.
• Verplaats sporten, klussen en tuinieren naar de vroege ochtend of late avond.
• Bel of loop even langs bij een oudere buur of familielid dat alleen woont.

Laat nooit kinderen of huisdieren achter in een geparkeerde auto, ook niet voor vijf minuten met een raampje open.

Wanneer breekt de verkoeling door?

Zaterdag valt de temperatuur in het grootste deel van het land terug; alleen in het zuidoosten kan het met zo'n 32 graden nog tropisch blijven. Onweersbuien horen bij dit type luchtsoort, maar op de waarschuwingspagina van het KNMI stond hiervoor bij het schrijven van dit artikel nog geen aparte waarschuwing. Houd de komende twee ochtenden dus even de actuele waarschuwingen in de gaten — bij hitte kan het KNMI de code per provincie bijstellen — en verzet je zware klussen alvast naar de rand van de dag.