Cruiseschepen in Utrecht liggen twee dik voor de deur

De cruiseschepen in Utrecht komen deze zomer geen meter verder: aan de kade bij Kanaleneiland liggen ze twee naast elkaar afgemeerd, omdat de Rijn te weinig water heeft om ze naar Duitsland en Zwitserland te brengen. Wat normaal een enkele boot per dag is, is nu een aaneengesloten wand van scheepsrompen. Bewoners klagen bij het AD over de drukte, de touringcars en het lawaai. Eén van hen vat het simpel samen: het water is niet meer te zien.

De oorzaak ligt honderd kilometer verderop, bij Lobith, waar de Rijn ons land binnenkomt. Daar is eind juli en begin augustus het laagste peil gemeten sinds de metingen in 1866 begonnen: ongeveer 6,47 meter boven NAP, net onder het vorige record van 6,48 meter uit augustus 2022. Nog opvallender is de afvoer. Die zakte naar zo'n 614 kubieke meter per seconde en dook daarmee onder het dieptepunt van november 1947.

Dat is geen Utrechts probleem, maar een Utrechtse gevolgschade. Rederijen moeten hun schepen ergens kwijt, en een brede kade dicht bij een stationsstad is dan aantrekkelijk. Voor wie in de buurt woont, betekent het weken uitzicht op staal in plaats van water. Voor wie een riviercruise heeft geboekt, betekent het een reis die er totaal anders uitziet dan in de brochure stond.

Waarom de Rijn de schepen tegenhoudt

Een riviercruiseschip is lang en relatief ondiep, maar het heeft nog altijd water onder de kiel nodig. Zakt het peil, dan worden bochten, drempels en sluizen te riskant. Vrachtschepen kunnen dat deels opvangen door minder lading mee te nemen; dan komen ze hoger te liggen. Bij passagiersschepen werkt die truc nauwelijks, omdat mensen weinig wegen ten opzichte van het schip zelf.

Binnenvaartspecialist Wouter van der Geest van Rebel Group legde dat verschil uit tegenover Schuttevaer.

Op een riviercruise is het aantal mensen de enige variabele en dat maakt weinig verschil.

Daar komt bij dat het dit jaar vroeg misging. Laagwater in oktober is vervelend maar bekend; laagwater in juli en augustus valt midden in het hoogseizoen, wanneer de schepen vol zitten en de marges worden verdiend.

Wat bewoners merken van de cruiseschepen in Utrecht

Utrecht is geen nieuwkomer in deze markt. Al in 2019 schreef Schuttevaer dat schepen van 110 meter, zoals La Bohème en Royal Crown, bij Kanaleneiland afmeerden omdat de rederijen uitwijken van het overvolle Amsterdam. Het verschil met nu is de dichtheid: schepen die dubbel liggen, dagenlang blijven, en passagiers die per bus worden opgehaald en afgezet.

De ergernis gaat dus niet echt over toerisme, maar over stilstand. Een schip dat 's ochtends aanlegt en 's avonds vertrekt, valt op als een gebeurtenis. Een rij schepen die er een week ligt, met draaiende generatoren en een parkeerplek vol touringcars, verandert de straat. Dat de kade langs het Merwedekanaal in 2027 formeel overgaat naar de gemeente en het waterschap, maakt de discussie over spelregels extra actueel.

Hoe rederijen hun zomer proberen te redden

Niet iedereen kiest dezelfde oplossing. Grofweg zijn er twee routes: doorvaren met kunst- en vliegwerk, of de handdoek in de ring gooien voor dit deel van het seizoen.

Bussen inzetten en halverwege van schip wisselen

Destin Travel vaart door waar het kan en overbrugt onbereikbare stukken met bussen, aldus Schuttevaer. Voor sommige routes zet de rederij twee schepen in: passagiers stappen bij het onbevaarbare stuk over. Andere aanbieders draaien de reis om en blijven in Nederland en België, waar de kanalen en de benedenrivieren wél diep genoeg blijven.

Schepen die gewoon blijven liggen

Bij SijFa Cruises liggen drie van de vier schepen stil, zei operationeel directeur Jorn van Woerkom tegen Schuttevaer. Twee schepen die in Nijmegen Oekraïense vluchtelingen huisvesten, zijn aan de grond komen te zitten, zonder veiligheidsrisico. Feenstra Riviercruises legde de reizen naar Duitsland helemaal stil. De rest van de vloot moet ergens liggen, en zo belandt een deel dus in Utrecht.

Sta je zelf op het punt te vertrekken? Let hierop

Een geannuleerde of omgelegde riviercruise is geen ramp, maar wel geld en vakantiedagen. Een paar dingen zijn nu het checken waard, vóór je koffer dichtgaat:

• Vraag de rederij schriftelijk wat er gebeurt bij een routewijziging: krijg je geld terug, een tegoedbon of alleen busvervoer?
• Kijk of je pakketreis onder de garantieregeling valt; dat bepaalt je positie als de reis niet doorgaat.
• Check de dagelijkse waterstanden bij Lobith en Kaub in plaats van de weersverwachting van vorige week.
• Houd rekening met hotelnachten aan wal, en bewaar alle bonnen.

Waar het in Utrecht op uitdraait

Herstel hangt volledig aan neerslag in Zwitserland en Zuid-Duitsland, en dan niet één bui maar weken regen in het stroomgebied. Rijkswaterstaat hield rekening met verder dalende standen. Zolang dat beeld niet kantelt, blijven de cruiseschepen in Utrecht en op plekken als de Boompjeskade in Rotterdam liggen, waar het Duitse schip MS Asara volgens Rijnmond aanlegde in plaats van in Basel.

Het interessantste wat er nu kan gebeuren, speelt zich niet op het water af maar in het stadhuis: gaat Utrecht regels stellen aan hoe lang en hoe dubbel er mag worden afgemeerd? Wie langs het Merwedekanaal woont, doet er goed aan de raadsagenda in de gaten te houden. Wie er straks vaart, moet vooral de waterstand volgen.